Tuesday, April 14, 2020

Тусгаарлалтад түнтэгнэсэн бодол

Өмнөх нийтлэлээс хойш нилээн хэд сар өнгөрсөн ба энэ хугацаанд их олон зүйл болоод өнгөрчээ. Уг нь тухайн нийтлэлээс хойш энд салхи оруулна гэж бодолгүйгээр мартах гэж байсан ч тайвширлыг олж, өөртэйгөө харилцах боломж олдог энэ газраас зугтаад хаа хүрэхэв.

Нэг л гунигтай цагаан сар болох юм шиг байсан бол дэлхий нийтэд тархсан титэмт вирусээс шалтгаалаад бүр тэмдэглэсэн ч үгүй. Иргэдээ хамгаалах төр засгийн шийдвэрүүд гарч цөөнгүй газруудын үйл ажиллагааг зогсоосон ба өдийг хүртэл кино театр, саун гэх зэрэг оюун болоод биеийн таашаал хүртдэг газруудгүй амьдралыг төсөөлж ч байсангүй.

Муугаар бодоод титэмт вирусын халдвар аваад тусгаарлагдан эмчлүүлэх бол саяхнаас л хэрэглээд нэвтэрсэн хэдий ч түүнгүйгээр амьдрал үргэлжлэхгүй мэт байр суурь эзэлсэн ухаалаг утас хэрэглүүлэхгүйдээ гэж бодсон гол харлаад явчихав. Гол харласнаа бодож цочирдов.

Би лав энэ хэрэглээндээ хэтэрхий дасчихаж. Цаашлаад би өөрөө энэ нийгмээс хэтэрхий уяатай болчихож. Хэвэнд цутгасан сэтгэхгүй, нэг л хэвээр үргэжлэх долоо хоногуудад дадаад тэр л хэв маягаасаа хэлтийвэл хямардаг болчихож. Зүйрэлбээс хар төмрөөр, заваан болхи цутгасан нийгмийн араануудын нэг болж жигдрэх юмандаа орчих шиг болов.

Магад нилээн хожуу анзаарах байсан зүйлийг өнөөдөр анзаараад бичиж сууна. Өөрийгөө анзаар.

Tuesday, November 12, 2019

Төгсгөхгүй бодлуудын хэлтэрхий

Сэтгэл тавгүй үедээ бичиж тайвширдаг байсан би бээр хамгийн сүүлийн блогоо бичээд 10 сар болчихож, нэг хүүхэд бүтээд төрөх хугацаа гэсэн үг. Бодлууд ба түүнийг дагасан үйлдлүүд минь ч энгийн болж эхлэв бололтой. Ярих, бичихдээ сүртэй үг хэллэг хэрэглэх гэж тэмүүлдэг байснаа больчихож.

Саяхан Харанга хамтлагийн 30 жилийн ойн тоглолтыг үзээд дотроо огшин зогсож байхнээ Лхагваа ах гэнэт тамхи татаж билиг танхайгаа гайхуулах тэрхэн зуур эгдүү хүрч байв. Гэтэл хэдхэн сорсноо 40 жилийн ойн тоглолтоо хийхийн тулд тамхи гэдэг энэ зүйлээс гарлаа гэж хэлэхүйд гэнэтийн гуниглалд автлаа.

Буянт-Ухаагийн спортын ордонд зассан тайзыг бахдал дүүрэн хөгжимдөх тэднийг харан зогсоход яагаад ч юм тэхийн зогсоол шүлэг төсөөлөгдөж байлаа. 10 жилийн дараа яг л тэр хамтлагаараа тоглож чадаа ч үү, гэж бодохын зэрэгцээ тэр л тоглолтын үзэж байгаа даа баярлаж зогслоо.

Түүнээс хойш бодлууд хөврөв. Цагаан сараар золгочихоод таг алга болоод наадмаар нэг зүс үздэг зарим хүндэт хамаатнуудтайгаа ирж буй шинэ сарын баяраар золгохгүй гэдгээ саналаа. Шашин номоороо бол бид хойд төрөлдөө дахин дахин учрах ёстой боловч ямар ч баталгаа үгүй.

Ядаж байхад, 2 жилийн дараа үхэх оноштойгоор 40 хол гаруй жил амьдарсан Стевен Хокинг 2018 онд "унтрах"-аасаа өмнө диваажин эсхүл хойд төрөл гэдэг төсөөллийн төдий зүйл нь харанхуйгаас айдаг бид өөрсдөдөө итгүүлж тайвширдаг хиймэл зүйл гэжээ. Хүн гэдэг компьютер мэт зүйл бөгөөд бүрдэл хэсгүүд нь зогсоход нийтээр зогсдог системтэй зүйрлэж.

Түүний хувьд хэт олон жил техникийн тусламжтай амьдарч, харилцаа үүсгэж ирсэн болохоор тийн хэлэх нь аргагүй мэт боловч үхэж байж л мэдэх тэр газарт юу болдогийг мэдэхгүй. Ямартай ч нэг өдөр олж мэдэх хэдий ч энэ блогоор дамжуулан мэдэгдэж чадахгүй байх.


Saturday, January 19, 2019

Бодол шилжих мөчид


Дуусгаж амжаагүй бичиг цааснуудын ажлаа дуусгахаар 17-р жарны шороон нохой жил “урвуулагч” хэмээх гахай жилд шилжихээс хэдхээн хоногийн өмнөх энэ өдөр хэсэг суулаа. Ганцаараа дэлгэц ширтээд сууж байхуйд нэгэнт харанхуй болжээ. Сонсож байгаа дуунуудын ерөнхий хэмнэлээс шалтгаалав уу, ямар нэг шалтгаанаар миний амьдрал энэ мөчид дуусвал гэсэн бодол хаанаас ч юм ороод ирлээ.

Сүнс минь биеэ орхин хаа хүрэхийг төсөөлөхөөс биш баттай мэдэх юм алга. Буруу, зөвөө бурхнаар дэнслүүлээд өвөг дээдэстэйгээ золгож, орхиод ирсэн хүмүүсээ алсаас хайрлан ивээж суух болов уу гэсэн таамаглал байна. Таамаглал зөв байгаад, сүнсгүй хоцорсон бие минь байгаль дэлхийд уусаж, хүмүүсийн тархинд байх царай төрх минь аажмаар мартагдаж, утасны дугаар, унадаг машин, өмсдөг байсан хэдэн хиртэй хувцаснууд маань эзэнгүй замхрахыг харж суух тэр мөчтэй тулгаравал би цаг хугацааг ухрааж буцаад амилахыг л хүсэх байх.

Хүмүүсийн томьёолдогоор хайрыг л түгээж, саяхан л үүр хаяарч байх шиг байсан нүд цавчихын зуур нар жаргах мэт богино хугацааг будилж туулсан жим маань зурайж үлдэхдээ ард яваа нэгэнд тус болж, утга төгөлдөр амьдраад буцахыг хүсэх байсан байх.

Энэ мэт бодлууд зурвасхийн өнгөрөхөд би ямартай ч амьд байна. Цаг ч байх шиг байна, хүн шиг амьдаръя даа.

Wednesday, February 4, 2015

Жингүйдэлд

Хаана тулах нь үл харагдах шүтэн барилдлага унаж ирэн нуруу тэнийлгэх завгүй мунгинаж байгаад хаашаа нь үл мэдэх газар луу явчихдаг тавилантай төрсөн хөөрхийсийн нэг би бээр энд дахин нэг бичлэг тэрлээд сууж байна. Хоёр гурван жилийн өмнөхтэй харьцуулахад хүний сайн муу үйлэнд мэргэшээд өдөр өдрийг нэг бодлын ихээхэн сонирхолтой өнгөрөөдөг боллоо. Олон ч хүнтэй уулзаж, цөөнгүй газраар явлаа, явдал дундаа өөрийн толгойгоо золтой л гээчихсэнгүй.

Бодлууддаа орооцолдож явахдаа юунд хүрэх гэж зориод байгаа тухай их товч бөгөөд тодорхой ба бодит шивнээ үгсийг өөрийн сэтгэлээсээ сонссон юм. Бусдын дагадаг хэмнэлээр бус өөрийн хэмнэлийг шинээр үүсгэж замд гарж байсан нь жил хагасын өмнө. Зарим нэгэнд их зарим нэгэнд бага хугацаа. Зорьж байсандаа хүрэхийн тулд хөдөлмөрлөж, зольсон зүйлсийнхээ төлөөсөнд хүсэл шуналын галны очлуурыг бахдалтайгаар бариад авдагийн даваан дээр огторгуйн түнэр харанхуйн гүн рүү цаашлан одлоо. Жингүйдлийн энэ орчинд хэд хоног мангуурч суулаа. Эзгүй арал дээр ганцаараа байхаас ч эвгүй энэ мэдрэмж оюун бодлыг минь дарлаж, хөл гарын минь мэдрэлийг аажимаар идэж байгаа нь мэдэгдэж байна.

Сэтгэлээ сонсохыг хичээвч дуу нь сулраад юу гээд байгааг нь дэлдийгээд хичээнгүйлэн сонсох гэвч улам л төөрөлдөх. Жингүйдлийн энэ орчинд хөшиж үхэхийг л хүсээгүй бол ямар нэгэн тулах цэг олоод байдаг чадлаараа хөдлөх ёстой боловч гар минь хаана байгаа тодорхой үл харагдах. Нүдээ түр л анивал түнэр харанхуйд үүрд цоожлогдож хоцрох нь тодорхой мэт учир эцэж цуцсан биеийг амарааж чадахгүй хий дэмий л сарвагнаж явна даа хөөрхий. Цаг хугацаа гээч нь зогссон мэт яг энэ мөчид би нэг л зүйлийг мэдэж байна. Очлуурыг би барихдаа л барина. Ертөнцийн хязгаараас ч хамаагүй.

Monday, July 14, 2014

Хязгаар гээч төгсгөл биш

Блогтоо бичвэр оруулаагүй хичнээн ч удсан юм байгаан. Интернэтэд үлдээх мөр маань фэйсбүүкийн статусын хэмжээнд хязгаарлагдаж байгааг анзаараад үзэхнээ 2013 оны намар хамгийн сүүлд бичлэг оруулж. Тухайн үеийн нөхцөл байдал, дадлага туршлагаа өнөөтэй харьцуулахад ихээхэн зөрөө гарж энэ нийгэмд бодит утгаараа хутгалдах далайц илүү өргөн болчихож. Цагийн зүү амьсгалын тоотой уралдан урагшлах тусам ертөнцийн хүмүүсийг хэсэг бүлгээр нь хайрцаглаад эхэлчиж. Ерөнхийлөн бүлэглэвэл ам нээх хүн, ам нээхгүй хүн. Энэ ч яахав, урт хугацаанд бичвэр оруулаагүй байж байгаад энэ удаад хязгаар гэх ойлголтын талаар бичих гэж байна.

Ихэнх хүмүүс хязгаар гээчийн нийтлэг утгыг төгсгөл хэмээн хүлээж авдаг. Хязгаарын цэгээс илүү хүрэх газар байхгүй мэтээр санадаг. Гэтэл энгийнээр буулгавал хязгаар гээч замын эргэлт болтой юм. Математикт Ньютон, Лейбниц хоёрын оруулж ирсэн хязгаар гээчийг графикт дүрсэлдэгтэй ижил. Эдийн засгийн хөгжил, хувь хүний харилцаанаас өгсүүлээд идэж буй хоолны хэмжээнд хязгаар буй. Эдийн засаг хөгжиж байгаад хямрах буюу хүндэрч, хүмүүсийн харилцаа гал халуун байгаад хөрж, таашаан идэж байсан хоол хоолой давахаа байдаг. Өөрийн тархины хэмжээнд угшлыг нь хөөж үзвээс ердөөсөө л хүний шуналтай холбоотой болтой юм. Хүмүүс шугаман тэгшитгэлд дургүй болтой юм. Уулын замаар дугуй унаж салхи татуулан хурдалж үзсэнийхээ дараагаар илүү налууг хүсэмжилдэг нь хүний гэм биш зан. Гагцхүү тэр шунал биднийг технологийн хөгжилд хөтөлсөн бололтой. Өндөрт дүүлэн нисэхийг хүсэж, хүлээлгүйгээр хурдан явахыг хүсэж, хүссэнээ бүтээхийг хүсдэг. Шуналдаа хөтлөгдөж хүн чанаргүй болсон хүмүүс харин нийгэмд гай тарьж эхэлдэг. Хязгаар гэж эхлээд шунал болоод явчихлаа, бичвэрийг үүгээр түр зогсоогоод дараа үргэлжлүүлэн бичнээ.

Monday, September 30, 2013

Кунфу Панда

Кунфу Пандагийн сурч авдаг Inner Peace, Монгол хэлэнд хөрвүүлбээс "Дотоод амгалан" гээч саяхан миний дотор ч байсан мэт санагдах. Тоог нь алдсан олон бодлууд толгойд хөврөлдөөд эвтэйхэн бичих нь бүү хэл, амнаас үг унахаа байлаа. Ширүүхэн үг сонсоход л сэтгэлд цог бус түймэр асаж, санаа зовох төдийд л толгой гашлихгүй ээдэрдэг болчихож. Говийн ноён хутагтын "Цаасан Шувуу" шүлэгийг мөр гүйлгэн харж суухнээ бусдын дүр сэтгэлд буудаг байсан бол, нийгмийг хүний давчуу ухаантай хамт бичсэн уг шүлгийн мөр бүрээс миний нэр сонсогдоод байх шиг. Би хэзээ ийм болов гэдэг асуултыг өөртөө шидэвч асуулт нь чихний хэнгэрэг мөргөх чимээ үл гарах.

Залуусын гэдэс гарах нь арчаагүйн шинж гэж хардаг байсан миний урд жижигхэн погдойсон юм харагдах болоод удлаа. Эрэгтэйчүүдийн 00-д зогсож байхнээ бариад онилж байгаа зүйл маань бүтэн харагдаад байгааг бодоход гэдэс сүртэй сунаагүй мэт боловч ингээд орхивол, гэдсээ өмгөөлдөг ажилтай болох вий.

Энэ мэтээр арчаагүй шинжнүүд илэрч байгаа ч, зарим нэг сурч дуусдаггүй философийн ухааны доктор буюу PhD нөхдийн хажууд улс, дэлхийн хөгжилд хувь нэмрээ оруулаад явж ч байх. Савалгаан дунд өөрийгөө олох гэж түүртэж явахдаа кунфу пандаг санан энэ бичлэгийг тэрлэлээ. Харахнээ зарим хүмүүс өөрсдийгөө савалж буйг ч үл анзааран явсны үр дүнд өөрийгөө хаанаас ирсэн хэн болох хэрэг зориг юунд вэ гэдгээ газарт нулимаад шороотой хольж дэвсэлж харагдах. Бусдыг шүүмжлэх ч яахав, би болоод энэ бичлэгийг уншиж суугаа та өөрийгөө нэг анзаараарай. Хэдэн арван мянган сайн, муу дүрд хувилдаг хүний нийгэмд урсгалаа дагаад алсын бодолгүй, алсын бодолтой нь урдаа юу байгааг үл харан хөвж явах бий вий.

Дэвших цагт доошоо харж, Доголох цагт холыг хар нөхдөө.

Monday, September 23, 2013

Орчиндоо дасах

Сүүлийн үед унших хэмжээ язгуурт функцээр уруудаж эхэлсний уршгаар бичих ч юм олдохоо байж, хэл ам ч хэзээний л ярьдаг байсан юмаа нуршдаг болж. Бүр залхуу болоод бичихээс ч залхдаг болсон атал хэрэгт хэрэггүй зүйл фэйсбүүкийн чатаар бичихээс зүдрэхгүй буй нь уруудахын дохио болоод байх шиг байна.

Хүн хүчирхэг болж, байгалийн үзэгдэлээс бууруулаад өөрсдийн бүтээсэн зүйлсийг төгс эзэмдэх төгсгөл үгүй хүсэл шуналаасаа шалтгаалан шинээр элдэв зүйлийг сэдэн суудаг гэж сая уншиж байсан ном дээр гарлаа. Үнэхээр Бил Гэйтс хэлсэн эсэхийг нь мэдэхгүй ч, "Би залхуу хүнийг ажилд авна. Учир нь тэд залхуурахын тулд шинийг сэддэг.." гэх утгатай үгийг л тойруулаад ярьчихсан нэг бүлэг байв. Интернэт, мэдээллийн технологийн хөгжил нь үнэхээр амьдрах арга барилыг хялбарчилж буйн нөгөө талдаа дурсамж мэдлэг дээр дулдуйдан сэтгэдэг хүний тархийг үнэхээр чадалгүй эрхтэн болгон буй болтой. Хувь хүний үзэл бодол гээч устан үгүй болж мэдээллийн хэрэгслүүдээс эхлүүлээд болсон болоогүй фэйсбүүкийн статус тархины судлаар гүйгээд эхэлж.

Интернэт анх үүсэхдээ сүлжээнд буй компьютерт олгогддог IP хаягаар холбогдохоор хийсэн байсан бол домэйн нэр гарч ирснээс хандалт хялбар болж, индексжүүлсэн хайлтын систем гарч ирснээр сүлжээний булан тохой бүрийг нэгжих боломжтой болсон. Гүүглийг хайлтын алгоритм сайжрахын хэрээр бидний юу хайж байгаа, нийт юу хайх гэж буйг урьдчилан таах болсон. Жилийн 365 хоног утсанд дүүжлэгдэж, интернэтээр ихэнх ажлаа хийдэг болсон энэ үеийн хүмүүн бид мэдээллийн цуглуулга болсноос өөрцгүй. Нэг өдөр гүүгл байхгүй болох нь гэрийн халуун ус тасрахаас ч илүү гачигдал үүсгэж байгаа нь бодит байдал.

Энэ нөхцөл байдалд хэт дасаад ирэхээр хүн мэдээлэл цуглуулаад л, цуглуулаад л, нэмж цуглуулсаар гадагшаа илэрхийлэх нь илт багасаад ирж байна. Социалист тогтолцооны үед энэ интернэт үүссэн бол байдал яаж эргэх байсныг ямар ч уран зөгнөөч товариш тааж чадахгүй байх. Ганц энэ интернэт гэлтгүй, халуун ус, автомашин, дулаан хувцас гээд бидний сэтгэхгүйд заавал байх ёстой гэсэн элдэв хэрэглээнүүд биднийг нэг л өдөр, амьтны хүрээлэнгийн зөөлөн маханд дассан арслан зэрлэг байгальд ан хийхтэй ижил нөхцөл байдал рүү түлхэх вий.