Бизнес хийж үзэж байгаа нь

Энэ оныг угтаад оргилуун дарс буудуулж байсан нь саяхан мэт атал төрсөн өдөр хүртэл 2 сар л үлдэж. Бизнес хийнэ гэж том толгойлж эхлээд 18 жилийг үдсэнээс энэ жил анх удаа галзуу хулгана шиг л явж үзлээ. Мөнгөний амтыг мэдрээд цөм ашиг хийчих гээд л, тендер авж бужигнуулчих гээд л, итгээд бөөн мөнгө өгчих хүн хайдаг байсан үетэйгээ харьцуулахад арай төлөвшөөд сүүлийн үед мөнгө өгье гэсэн ч хариуцлагаас бултаад авахгүй гэдэг үе дээрээ иржээ. Цаашид хаа хүрэхнүү харж л байхаас.

Бодож суухнээ би гадаад зах зээлээс л хэдэн доллар зулгааж байсан уу гэхээс монгол дотроос төдийлөн ашиг олж үзээгүй аж. Хэд хэдэн тохиолдолд дотоодод дамлан зардаг зүйлсийг зах зээлийн үнэд ойртуулах түншлэл хийж явсан ч нугалж зарах дуртай түншүүдээс тэгсгээд холбоо тасарсан. Зах зээл шилжих үед тогтсон энэ хэв маягийг эвдэхгүй бол хөлжиж амжихгүй байгаа монголчууд хэзээ хүртэл биесээ шулж амьдрах вэ дээ.

Даанч анхан үеийн дамчдын 2-р үе бүр сурмаг болж байна. Сошиал сүлжээний хөгжил, түүнийг ашигладаг маркетинг нь дамын сэтгэлгээтэй хоршчихоор хэрэглэгчид хамгийн чанаргүйг өндөр үнэ төлж авдаг сэжиг хүрэм зах зээлийг бүрдүүлж байна. Нөгөөдүүл нугалж олсон мөнгөөрөө байраа томруулж, машин аваад, ломбард ажиллуулж мөнгө хүүлэнгээ монголд мөнгө үрэх газар алга гээд гадаад улсуудад очиж үрмээр аядах боловч тэднийг буруутгах нь буруу юм. Чөлөөт зах зээлд хэн сэргэлэн зальтай, хурдан нь ашиг олох нь жам. 

Гэвч улс төрчид тэргүүтэй бохир мөнгөний суурьтай компаниудтай энгийн нэг наймаачин байтугай олон улсын компаниуд ч өрсөлдөж чадахгүй орчинг бид хэдийнэ бүрдүүлсэн байна. Тэд чөлөөт зах зээлийн зарчмаар биш зөвхөн ширээнд суусан ах, эгч нар ээлжлэн хөлжих дүрмийг зохиосон тул олсон хэдээрээ юм бүтээж, нэг өдөр тэдний шуналыг хөдөлгөж улаан дохиур мөргөснөөс махан биеийн жаргал эдлээд явж байсан нь дээр ч байж болох юм.

Аниргүй бодлууд

Ажлын жим татсан өнөөх л Улаанбаатар-Сөүлийн шөнийн нислэгт суухдаа өглөө эрт ажилтай тул унтахыг хичээвч хэт ядраад нойр хүрээгүй тул Судоку хамгийн хэцүүг тоглоод 30 орчим минутад бөглөчихөв. Уг нь таньдаг хүнийхээ нэрийг ч санахааргүй хэмжээний тархины дутмагшил үүссэн үе.

10 гаран жилийн өмнө Цэцболдийн бичиж байсан ихэд ядарсан үедээ бясалгал хийвэл бүр сайн төвлөрдөг тухай уншиж байснаа санасан боловч өглөө ажилтайдаа шаналан вино ууж унтахыг зоривч тусыг эс олов. Нэг мэдэхнээ онгоц ч буудалдаа ирж би төлөвлөсний дагуу хурдан алхсаар түрээсийн машинаа авахаар гэрээ хийхээр сууж байхад нар нилээн дээр гарчихсан ч цаг дөнгөж 06.

Ажил бол ажил, ялангуяа хөгжсөн орнуудад уулзалтын цагийг өөрчлөх гэдэг ихээхэн соёлгүй, дараагийн ажлууад нөлөө үзүүлдэг тул гүрийсээр очлоо. Уулзалтууд дунд өдөр өнгөрч нэг мэдэхнээ нойргүй шахам 36 дөхөж байхдаа үүнийг заавал тэмдэглэж үлдээх бодол төрсөн болно.

Орчин тойрны юунд ч үл автан ганц л бодолд төвлөрөх авьяас мэт боломжийг нойроор цангах үедээ илрүүлэв.

Яаран алхах олон солонгосчууд хүний амьдралын хэдхэн жилийг мөнгө олох, бас мөнгө олоход л зориулан дараа төрлийг умартан зүтгэх аж. Олонхи нь Протестант шашинтай тул мөнгө олж, долоо хоног бүрийн 10% аа тушаавал диваажинд очих тухай эргэлзэлгүй итгэсэн нь яалт ч үгүй тэдний зөв байв.

Мөнгийг тахин шүтдэг тухай тэдний талаар шүүмжилдэг минь ичгэвтэр хэрэг ажээ. Энэ мэт мэддэг атлаа төвлөрөн тусгаж тунгаадаггүй олон бодлууд тархины булангуудад өрөөтэй байна.

Уншиж буй таньд ч байж магад тул Цэцболдын энэ аргаар өнөөдрөө нэг тунгааж, аниргүй дүгнэлт гаргаад үзэхийг зөвлөж байна.

Өдрөөр амьдарсаар

Хүн надаас чи ямар ажил хийдэг вэ гэж асуухаар яг тодорхой хариулж чаддаггүй юм. Боломжийн гэж санагдсан наймаанаас эхлээд жижиг том олон төсөлтэй зууралдан мунгинаж байгаагаа дурьдалтай биш чигийг нь гаргаад л орхидог зуршилтай ерөнхий нэгэн болчихож.

Ёстой л багадаа хүсэж байсан талын салхи шиг эрх дураараа боловч өнөө цагийн монголынхоо нэг нь би гэсэн шиг урд, хойд хормойны хооронд л өдөр өдрийг барсаар энд нэг ч бичвэр үлдээхгүй туулай жилийг өндөрлөх гэж байж. 

Анивчих курсорыг хараад би заавал бичих нь юуны учир билээ гэж хэсэг бодолхийлсэн болоод өөрийгөө амьдарч байгаагаа, жаахан ерөнхий этгээд болсноо нотлоод түүртсэн бодлууд дундаас тодрох үгсийг шивж сууна.

Зүйрлээд бичвэл хэдэн сараар грашт хаягдаад өтгөн тоосонд сүр нь дарагдаж, дугуйных нь хий гарсныг өнгөрч явсан хүүхэд хараад энэ асах уу гэж шоолмоор л төрхтэй болж. Гол нь асаагаад хаачих ч юм. 

Гараад л сармагчингуудын марш дунд холхиж байтал өдөр дуусчихна. Ядаж байтал зуны хурц нарнаас хамгаалсан цонхны хальс нь шөнө жолоо барихад садаа болох тул цонхоо нээж явья гэхээр салхи даган орж ирэх шороо нь үл дийлдэнэ. Хөгжим нь сайхан дуугарах атлаа нөгөө л байсан, цаашид ч байх хуурцагнууд ээлжлэх ба радиогоор явах шинэ дуунууд нь сэтгэл хөдөлгөх нэг ч зүйлгүй. Тиймээс асаагаад ярьшиг бензин тосны гарз гээд өрөвдөм төрхтэй нь үлдээчихнэ.

Иймэрхүү байдлаар бүхнийг төвөгшөөн өдөр өдрөөр ярвайж явсаар хэдийнэ жилийг барчихсан атлаа одоо харамсаад яахав хэмээн өөрийгөө зөвтгөж ч байх шиг. Би ийм байлуу гэж цочоод эндэх бичвэрүүдээ эргэн уншихнээ 18 нас хүрсэн өдрөө бичиж байсан тэмүүлэл дүүрэн түүнээс хуучирч яваа махан бие, ясан хэлхээ л үлдсэн бололтой. Ингэж л хүн мөхлийн циклдээ гацдаг байх гэж дүгнэж сууна.

Юмыг яаж мэдэг гарах арга олвол нэг бичнээ.

Яажшуухан хамтдаа хөгжих вэ?

Өөрөөсөө илүү оршихуйг хүлээн зөвшөөрч байж л өөрөө хөгжих замаа нээдэг юм шиг байна. 

Солонгосын дайны үед төрсөн гарууд үндэсний хөрөнгөтөн гэж цоллогдох хүмүүсээ саяхныг хүртэл харааж зүхдэг байсан. Шалтгаан нь ерөөсөө дайн дуусаад бүгд л ижил гараанаас хөдөлж байхад хэдхэн жилийн дотор энэ луйварчид юугаараа илүү гэж их хөрөнгөтэй болов гэдэг сэтгэхгүйг нийтээрээ бараг 50 жил хаяаагүй ба 97 оны Азийн хямралаас хойш тэд ч хөгширсөн, сэтгэхүй ч өөрчлөгдсөн, нийтээрээ хөгжсөн.

Төстэй нөхцөл байдал 90 оноос хойш бидэнд үүссэн ба өмчгүй байсан нийгмийн сэргэлэн нөхдүүд түрүүлж хөдлөөд уул уурхайн шинэ давалгаанд бүр эрчээ авсан бол 30 жилийн дараа гэхэд нийгмийн дийлэнх нь тэдгээр хөрөнгөтэй хүмүүсийг үзэн яддаг хандлага гаарсан.

70, 80, 90-ээд он гэхэд л адилхан нэг сумын сургуульд сурдаг, нусгай байсан гарууд нь нийгмийн өөрчлөлт, цагийн уртад өөрөөс нь илүү явахыг харахаар атаархал, бардамнал зэрэг төрөөд өөрийнхөө сэтгэлгээг дөнгөлж орхидог шиг байгаан.

Ийнхүү сэтгэхүйгээ дөнгөлж, "мөнгөтэй бол луйварчин, том хөхтэй бол янхан" гэдэг атаархуу сэтгэлгээ л биднийг хамтдаа хөгжихөд саад болж байна гэж би хувьдаа боддог. Мөнгөтэй гэдэг бүтээгдмэл, том хөхтэй гэдэг өгөгдмөл(магадгүй бүтээгдмэл) шинж чанар өөрт байхгүй бол дотроо зовно, гаднаа хэдэрхэнэ. Хөдөлмөрч, сэргэсэн сэтгэхүйтэй, биеэ сайн торддог хүмүүс гэрэлтсээр холдоход өөрийгөө адилтган үзэж атаархан суугчын сүүдэр томорсоор алсран хоцорно.

Тэгвэл яах вэ гэж үү? Бусдыг байгаагаар нь хүлээн зөвшөөрөх хэрэгтэй. Өөрөөс илүү нөхцөлд амьдарч байгаа хүмүүс эсвэл өөрийн улсаас илүү сайхан оршиж байгаа улс орны илүүг нь хүлээн зөвшөөрөөд хамтаад хөгжих орон зайг тэдэнд гаргаж өгөх хэрэгтэй.

Аяндаа өөрийн дутуу, сул талыг анзааран засаж эхлээд алсдаа зэрэгцэн хөгжинө. Мандаж, буурч, сөргөлдөж, найрамдаад эцэстээ зэрэгцэж хөгжсөн түүх гэвэл дэлхийгээр нэг.

Тусгаарлалтад түнтэгнэсэн бодол

Өмнөх нийтлэлээс хойш нилээн хэд сар өнгөрсөн ба энэ хугацаанд их олон зүйл болоод өнгөрчээ. Уг нь тухайн нийтлэлээс хойш энд салхи оруулна гэж бодолгүйгээр мартах гэж байсан ч тайвширлыг олж, өөртэйгөө харилцах боломж олдог энэ газраас зугтаад хаа хүрэхэв.

Нэг л гунигтай цагаан сар болох юм шиг байсан бол дэлхий нийтэд тархсан титэмт вирусээс шалтгаалаад бүр тэмдэглэсэн ч үгүй. Иргэдээ хамгаалах төр засгийн шийдвэрүүд гарч цөөнгүй газруудын үйл ажиллагааг зогсоосон ба өдийг хүртэл кино театр, саун гэх зэрэг оюун болоод биеийн таашаал хүртдэг газруудгүй амьдралыг төсөөлж ч байсангүй.

Муугаар бодоод титэмт вирусын халдвар аваад тусгаарлагдан эмчлүүлэх бол саяхнаас л хэрэглээд нэвтэрсэн хэдий ч түүнгүйгээр амьдрал үргэлжлэхгүй мэт байр суурь эзэлсэн ухаалаг утас хэрэглүүлэхгүйдээ гэж бодсон гол харлаад явчихав. Гол харласнаа бодож цочирдов.

Би лав энэ хэрэглээндээ хэтэрхий дасчихаж. Цаашлаад би өөрөө энэ нийгмээс хэтэрхий уяатай болчихож. Хэвэнд цутгасан сэтгэхгүй, нэг л хэвээр үргэжлэх долоо хоногуудад дадаад тэр л хэв маягаасаа хэлтийвэл хямардаг болчихож. Зүйрэлбээс хар төмрөөр, заваан болхи цутгасан нийгмийн араануудын нэг болж жигдрэх юмандаа орчих шиг болов.

Магад нилээн хожуу анзаарах байсан зүйлийг өнөөдөр анзаараад бичиж сууна. Өөрийгөө анзаар.

Төгсгөхгүй бодлуудын хэлтэрхий

Сэтгэл тавгүй үедээ бичиж тайвширдаг байсан би бээр хамгийн сүүлийн блогоо бичээд 10 сар болчихож, нэг хүүхэд бүтээд төрөх хугацаа гэсэн үг. Бодлууд ба түүнийг дагасан үйлдлүүд минь ч энгийн болж эхлэв бололтой. Ярих, бичихдээ сүртэй үг хэллэг хэрэглэх гэж тэмүүлдэг байснаа больчихож.

Саяхан Харанга хамтлагийн 30 жилийн ойн тоглолтыг үзээд дотроо огшин зогсож байхнээ Лхагваа ах гэнэт тамхи татаж билиг танхайгаа гайхуулах тэрхэн зуур эгдүү хүрч байв. Гэтэл хэдхэн сорсноо 40 жилийн ойн тоглолтоо хийхийн тулд тамхи гэдэг энэ зүйлээс гарлаа гэж хэлэхүйд гэнэтийн гуниглалд автлаа.

Буянт-Ухаагийн спортын ордонд зассан тайзыг бахдал дүүрэн хөгжимдөх тэднийг харан зогсоход яагаад ч юм тэхийн зогсоол шүлэг төсөөлөгдөж байлаа. 10 жилийн дараа яг л тэр хамтлагаараа тоглож чадаа ч үү, гэж бодохын зэрэгцээ тэр л тоглолтын үзэж байгаа даа баярлаж зогслоо.

Түүнээс хойш бодлууд хөврөв. Цагаан сараар золгочихоод таг алга болоод наадмаар нэг зүс үздэг зарим хүндэт хамаатнуудтайгаа ирж буй шинэ сарын баяраар золгохгүй гэдгээ саналаа. Шашин номоороо бол бид хойд төрөлдөө дахин дахин учрах ёстой боловч ямар ч баталгаа үгүй.

Ядаж байхад, 2 жилийн дараа үхэх оноштойгоор 40 хол гаруй жил амьдарсан Стевен Хокинг 2018 онд "унтрах"-аасаа өмнө диваажин эсхүл хойд төрөл гэдэг төсөөллийн төдий зүйл нь харанхуйгаас айдаг бид өөрсдөдөө итгүүлж тайвширдаг хиймэл зүйл гэжээ. Хүн гэдэг компьютер мэт зүйл бөгөөд бүрдэл хэсгүүд нь зогсоход нийтээр зогсдог системтэй зүйрлэж.

Түүний хувьд хэт олон жил техникийн тусламжтай амьдарч, харилцаа үүсгэж ирсэн болохоор тийн хэлэх нь аргагүй мэт боловч үхэж байж л мэдэх тэр газарт юу болдогийг мэдэхгүй. Ямартай ч нэг өдөр олж мэдэх хэдий ч энэ блогоор дамжуулан мэдэгдэж чадахгүй байх.

Бодол шилжих мөчид

Дуусгаж амжаагүй бичиг цааснуудын ажлаа дуусгахаар 17-р жарны шороон нохой жил “урвуулагч” хэмээх гахай жилд шилжихээс хэдхээн хоногийн өмнөх энэ өдөр хэсэг суулаа. Ганцаараа дэлгэц ширтээд сууж байхуйд нэгэнт харанхуй болжээ. Сонсож байгаа дуунуудын ерөнхий хэмнэлээс шалтгаалав уу, ямар нэг шалтгаанаар миний амьдрал энэ мөчид дуусвал гэсэн бодол хаанаас ч юм ороод ирлээ.

Сүнс минь биеэ орхин хаа хүрэхийг төсөөлөхөөс биш баттай мэдэх юм алга. Буруу, зөвөө бурхнаар дэнслүүлээд өвөг дээдэстэйгээ золгож, орхиод ирсэн хүмүүсээ алсаас хайрлан ивээж суух болов уу гэсэн таамаглал байна. Таамаглал зөв байгаад, сүнсгүй хоцорсон бие минь байгаль дэлхийд уусаж, хүмүүсийн тархинд байх царай төрх минь аажмаар мартагдаж, утасны дугаар, унадаг машин, өмсдөг байсан хэдэн хиртэй хувцаснууд маань эзэнгүй замхрахыг харж суух тэр мөчтэй тулгаравал би цаг хугацааг ухрааж буцаад амилахыг л хүсэх байх.

Хүмүүсийн томьёолдогоор хайрыг л түгээж, саяхан л үүр хаяарч байх шиг байсан нүд цавчихын зуур нар жаргах мэт богино хугацааг будилж туулсан жим маань зурайж үлдэхдээ ард яваа нэгэнд тус болж, утга төгөлдөр амьдраад буцахыг хүсэх байсан байх.

Энэ мэт бодлууд зурвасхийн өнгөрөхөд би ямартай ч амьд байна. Цаг ч байх шиг байна, хүн шиг амьдаръя даа.