Бизнес хийж үзэж байгаа нь

Энэ оныг угтаад оргилуун дарс буудуулж байсан нь саяхан мэт атал төрсөн өдөр хүртэл 2 сар л үлдэж. Бизнес хийнэ гэж том толгойлж эхлээд 18 жилийг үдсэнээс энэ жил анх удаа галзуу хулгана шиг л явж үзлээ. Мөнгөний амтыг мэдрээд цөм ашиг хийчих гээд л, тендер авж бужигнуулчих гээд л, итгээд бөөн мөнгө өгчих хүн хайдаг байсан үетэйгээ харьцуулахад арай төлөвшөөд сүүлийн үед мөнгө өгье гэсэн ч хариуцлагаас бултаад авахгүй гэдэг үе дээрээ иржээ. Цаашид хаа хүрэхнүү харж л байхаас.

Бодож суухнээ би гадаад зах зээлээс л хэдэн доллар зулгааж байсан уу гэхээс монгол дотроос төдийлөн ашиг олж үзээгүй аж. Хэд хэдэн тохиолдолд дотоодод дамлан зардаг зүйлсийг зах зээлийн үнэд ойртуулах түншлэл хийж явсан ч нугалж зарах дуртай түншүүдээс тэгсгээд холбоо тасарсан. Зах зээл шилжих үед тогтсон энэ хэв маягийг эвдэхгүй бол хөлжиж амжихгүй байгаа монголчууд хэзээ хүртэл биесээ шулж амьдрах вэ дээ.

Даанч анхан үеийн дамчдын 2-р үе бүр сурмаг болж байна. Сошиал сүлжээний хөгжил, түүнийг ашигладаг маркетинг нь дамын сэтгэлгээтэй хоршчихоор хэрэглэгчид хамгийн чанаргүйг өндөр үнэ төлж авдаг сэжиг хүрэм зах зээлийг бүрдүүлж байна. Нөгөөдүүл нугалж олсон мөнгөөрөө байраа томруулж, машин аваад, ломбард ажиллуулж мөнгө хүүлэнгээ монголд мөнгө үрэх газар алга гээд гадаад улсуудад очиж үрмээр аядах боловч тэднийг буруутгах нь буруу юм. Чөлөөт зах зээлд хэн сэргэлэн зальтай, хурдан нь ашиг олох нь жам. 

Гэвч улс төрчид тэргүүтэй бохир мөнгөний суурьтай компаниудтай энгийн нэг наймаачин байтугай олон улсын компаниуд ч өрсөлдөж чадахгүй орчинг бид хэдийнэ бүрдүүлсэн байна. Тэд чөлөөт зах зээлийн зарчмаар биш зөвхөн ширээнд суусан ах, эгч нар ээлжлэн хөлжих дүрмийг зохиосон тул олсон хэдээрээ юм бүтээж, нэг өдөр тэдний шуналыг хөдөлгөж улаан дохиур мөргөснөөс махан биеийн жаргал эдлээд явж байсан нь дээр ч байж болох юм.